Jaques Brel – Het Huis Met de Pilaren, Bergen, 30 Mei 1964

Het unieke optreden van Jacques Brel dat hij in 1964 gaf voor VPRO Televisie in ‘Het Huis met de Pilaren’ in Bergen.
Kort na zijn moeders dood zal Jacques Brel nog één keer een tv-optreden geven in Nederland. Brel is dan op het hoogtepunt van zijn roem. Een krankzinnige tijd. De toen 30-jarige VPRO-regiseur Warrie van Kampen laat in Het Parool weten ‘weg te willen uit de kille studio’ en Brel ‘in een andere sfeer te willen brengen dan waar men gewoonlijk televisieprogramma’s maakt’.

Van Kampen roemt een week voor het optreden het publiek van ‘dichters, schilders en andere kunstenaars’ die tot het vaste meubilair van café het Huis met de Pilaren in het centrum van Bergen’ horen. Warrie van Kampen, zelf afkomstig uit Bergen, noemt het ‘een heel fijn publiek met een warme belangstelling voor de chansons van deze Frans-zingende Belg’. Ook Jacques zelf zou ‘zelf erg gelukkig’ zijn geweest met het idee hem in een Bergense kunstenaarskroeg te laten optreden. Warrie van Kampen beweert er in Parijs met Brel over te hebben gesproken.

De zanger komt net uit Italië, zijn groep wordt rechtstreeks uit Canada aangevlogen. De volgende dag zal het gezelschap in Madrid spelen. Brel is al woedend om wat hem in Rome geflikt werd. Hij moest in een tv-show ‘Le plat pays’ playbacken. Om verder geen bijgeluiden te veroorzaken hadden ze hem daar een gitaar met touwtjes in de handen gedrukt. In principe zong Brel alles live.

Laaiend over de Romeinse verneukerij van zijn publiek kwam hij in het Noord-Hollandse kunstenaarsdorp aan. Daar werd Brel nog kwaaier toen hij merkte dat hij in een eetcafé moest spelen. VPRO-regiseur Van Kampen had hem voorgespiegeld dat Bergen ‘het allerbeste publiek’ zou hebben. Met mensen in de zaal die, in tegenstelling tot AVRO-publiek, wèl Frans zouden verstaan.

Wie zitten er met Philipsoorbellen te pronken op de voorste rij? De stokdove plaatselijke helden ‘Ome Jany’ Adriaan Roland-Holst en Antonie van Kampen. Om eventuele taalproblemen van toute-Bergen te ondervangen, houd Ernst van Altena een inleiding. Had hij beter in gebarentaal kunnen doen, want zijn stem gaat verloren in het serviesgerinkel. Ernst moet zijn tekst later in de studio overdoen.

Van Altena: ‘Het restaurant had de boter uitgebraden. Het bezoeken van het gratis toegankelijke en door de VPRO betaalde concert hadden ze verbonden aan de verplichte afname van een exclusief diner.’

Brel als achtergrondmuziekje bij gebraden reerug, kikkerbillen en zeetongetjes: ‘Ik ben geen kroegzanger, dat ben ik al jaren niet meer. Ik hoor in een zaal te staan, en dan halen ze me hier in de provincie om in zo’n kuttent voor dove ouwe taarten op te treden.’

Na afloop zwoer Brel luidkeels dat hij ‘nooit meer in Nederland een tv-programma zou maken’. Als de chansonier zijn honorarium krijgt uitbetaald, smijt hij dit woedend op de grond. Snerend dat die ‘kloteklappers van de VPRO’ het maar in hun reet moesten stoppen of anders aan het Rode Kruis moesten schenken.

Van Altena: ‘Jojo bukte zich om de twaalfduizend gulden op te rapen en in zijn binnenzak te proppen. Voor zijn vertrek ontving Brel van de VPRO ook nog een enorme, platte kaas. Jojo zat aan het stuur van de zwarte DS, met naast zich een tierende Brel met die kaas op z’n knie‰n.’ Brels tirade stopt pas als Van Altena afscheid neemt en in plaats van het gebruikelijk Bon voyage, “Alors Jacques, bon frommage” zegt.

Het concert is één keer uitgezonden, begin juni 1964. De banden zijn waarschijnlijk verloren gegaan bij de VPRO-paleisrevolutie van 1969. Alles wat uit de tijd van de dominees stamde kon niet interessant zijn. De eeuwig noodlijdende omroep wiste de telerecording om de banden opnieuw te kunnen gebruiken. (zoals u hier kunt zien ; gelukkig niet!)

NOOIT ZOU BREL NOG VOOR DIE ‘KLOTENKLAPPERS’ ZINGEN
( verloren Bergens optreden bij VPRO )

Hij trad op in het Concertgebouw, in Carnegie Hall, in de veilinghallen van Blokker en natuurlijk in het Parijse theater L’Olympia. Dus waarom zou Jacques Brel ook niet optreden in het Bergense restaurant Het Huis met de Pilaren, trefpunt van schilders, schrijvers, dorpelingen en verdwaalde badgasten? Het was VPRO- regisseur Warrie van Kampen, die op het idee kwam de Franstalige Vlaamse dichter / zanger uit Brussel daar, in het dorp achter de duinen, zijn liederen van passie en pijn te laten zingen.

Want de sfeer van het Franse chanson was immers die van huiselijke wijn en kaas bij kaarslicht. Van Kampen, zoon van de Bergense schrijver Anthony van kampen, die boeken schreef als Ketelbinkie en tal van reisverhalen voor deze krant, dacht die ambiance in de hem zo bekende “Pilaren” te vinden. En zo stond Brel op 30 mei 1964, op het toppunt van zijn roem, twee jaar voor zijn plotselinge afscheid, daar inderdaad met open haard, omringd door attributen als blaasgalgen en poken, in de rug voor de VPRO- camera’s de ziel uit zijn lijf te zingen. Die uitzending van toen zendt de VPRO morgen opnieuw uit. Beelden die verloren leken te zijn gegaan, maar toch zijn teruggevonden. Een optreden, met mooie anekdotes. Van kampen had Brel een aandachtig artistiek publiek beloofd. Maar na afloop vroeg hij geirriteerd wie toch die slapende oude heer op de eerste rij was. Het was de ‘prins der dichters’, de daar dagelijks verblijf houdende Adriaan Roland Holst. Woedend zou Brel uiteindelijk de ‘Heerlijkheid Bergen ‘ verlaten, met de belofte nooit meer voor de Nederlandse televisie op te treden.

NERVOSITEIT

Maar die middag in Bergen, rond de repetities, leek er nog geen vuiltje aan de lucht te zijn. In de Alkmaarsche Courant van 2 juni, die op die dag ook de komst van The beatles naar Nederland meldt, schrijft Paul van Beckum hoe er op het gezicht van Brel geen spoor van nervositeit is te ontdekken: ‘Hij ging zo nu en dan achter de piano zitten en speelde fragmenten uit klassiek werkjes’.
Wel komt er een politieman binnen: ‘Kan meneer Brel even zijn wagen weghalen, die staat verkeerd geparkeerd’. Helaas ‘Meneer Brel repeteert’. Maar de man hield vol:’ Kan wel wezen, maar meneer Brel moet toch zijn wagen weghalen’. Dan beschrijft hij hoe Brel met een glas bier in de hand aan de camerarepetitie begint: Als een explosie barst hij los, voor ons stond een groot artiest die kennelijk een hoge opvatting van zijn taak heeft. Met een ongelofelijke dynamiek en bijna beangstigend temperament smeet hij zijn liedjes er uit. Bittere chansons over onbereikbare liefde, over de dood, het steeds weerkerend motief in zij teksten. Zweepslagen in het gezicht van de maatschappij’.
En ook aan de opnamen zelf is weinig te merken. In zijn acht minuten durende inleiding praat Brel-vertaler Ernst van Altena, keurig in smoking, over De Pilaren als een ‘rendez-vous van Bergense artiesten’, een plek waar ’s winters de open haard brandt, de cognac het hart verwarmt, waar het geurt naar de zee en natuurlijk over Brel, die in zijn chansons verder gaat dan Aznavour of Becaud, omdat hij daarin iets te zeggen heeft. Omdat zijn chansons een medium zijn en het podium diens gedachtenbundel, het publiek zijn orkest.

GEDURFD

De chansons van Brel licht hij toe als schreef hij ze zelf. En dat gezien vanuit een enkel camerastandpunt. Zoiets zou nu ‘heel gedurfd’ heten. Ook het daaropvolgende optreden van Brel zou vandaag een verrassend staaltje van televisieregie in een soort huiskamer vormen. Maar dat alles valt weg bij het feit dat het toch Brel is die zich daar 48 minuten lang helemaal geeft. Kleurrijk in het zwart-wit van de vroege jaren zestig. Te beginnen met Le dernier repas, gevolgd door La fenetre en Los Toros, waarbij iemand meelevend joviaal “Ole ! ” roept. En terwijl het zweet van zijn kin druipt, gaat hij verder met Les vieux, Mathilde, Le tango funebre, Les Bonbons, La Fanette, Les Bourgeois, Jef, Au suivant, Le plat pays, Le Moribond, Les Bigottes en Madeleine. Maar geen spoor van irritatie. “Klopt”, zegt Mohammed el-Fers, de Amsterdamse Brel-biograaf, die zich baseert op de herinneringen van Ernst van Altena. ” Hij was dan ook een professional, hij gaf geen krimp. Brel was al pissig omdat hij daarvoor in een grote Italiaanse televisie-show Le plat pays had moeten playbacken, ofschoon hij altijd moeiteloos echt zong. Ze hadden hem zelfs een gitaar gegeven met touwtjes in plaats van snaren. En toen bleek s’avonds dat zijn optreden was gekoppeld aan een diner en dat hij moest zingen terwijl het gerammel van borden en bestek hoorbaar was. Hij zei: ” ik ben geen kroegzanger, dat ben ik al jaren niet meer. ik hoor in een zaal te staan en dan halen ze me hier in de provincie om in zo’n kuttent voor dove en oude taarten op te treden”.

HONORARIUM

En als hij zijn honorarium van 12.000 gulden krijgt, zou hij dat volgens el-Fers op de grond hebben gesmeten met de boodschap dat die ‘ Klotenklappers van de VPRO’ het maar in reet moesten stoppen of anders maar aan het Rode Kruis moesten schenken. Jojo, zijn boezemvriend en assistent, heeft dat geld opgeraapt en kroop achter het stuur van de auto. Naast hem zat een tierende Brel met een van de VPRO gekregen Noordhollandse kaas. Hij zwijgt pas, zo meldt el-Fers, als Van Altena afscheid neemt en in plaats van het gebruikelijke ‘ bon voyage’, ‘Alors Jacques, bon fromage’, zegt”.

WOORD

Hoe hij aan dat ‘ klotenklappers’ komt, weet ik niet. het was een van de weinige Nederlandse woorden die hij kende. Hij heeft dat beslist geleerd van Ernst van Altena. Die zal vast wel eens een door hem gebruikte Franse term hebben vertaald. Want zo was Ernst, die zocht door tot hij het juiste woord had.”
En De Pilaren? Daar hangt ter herinnering aan de avond met Brel, tussen de schilderijen van de tijd passerende kunstenaars, nog steeds een foto van dat optreden. En hoogtepunt in een geschiedenis van de zaak. “Gasten krijgen wel eens een afdrukje mee”, vertelt Hans Nierop, een van het viertal firmanten dat de zaak twintig jaar geleden overnam en de typische Pilarensfeer behoudt. “En om de herinnering aan Brel levend te houden hebben we hier al twee keer een avond gegeven waar Robert Valter zijn liedjes zong bij een menu van gerechten waar Brel van hield. Asperges, en een stoofpotje.”

Download dit unieke concert hier

De bestanden zijn FLAC bestanden (lossless), af te spelen in bijna alle mediaspelers (Windows) of, geconverteerd naar ALAC (lossless) in iTunes (Mac)

Advertenties

5 Comments

  1. Hallo en hartelijk bedankt voor dit zeer interessante review en vooral om dit pareltje voor download beschikbaar te stellen.
    Ik merk helaas op dat er een nummuertje mist nl. “Madeleine”, het laatste nummer voor “outro”. Dit is op te merken aan de nummering van de flac bestanden, maar ook omdat het volledige optreden op de site van de VPRO te zien is, inclusief Madeleine dus.
    Zou u mij kunnen zeggen of u deze ook heeft en, in dit geval, eventueel ook uploaden ?

    Groetjes !

    1. Hallo en bedankt voor uw snelle reactie en natuurlijk voor het extra nummer! Prachtig opname, prachtige kwaliteit en prachtig optreden!
      Ik merkte op dat t.o.v. het filmpje dat op de website van de VPRO nog te zien is, de nummers “Au suivant” en “Le Moribond” ook missen. Maar na wat opzoekingswerk blijkt dat deze nummers officieel verkijgbaar zijn op een 3 DVD box set. Jammer, maar zeker beter dan helemaal niets hebben!

      1. Geen dank. Ik weet al weer waarom ik Madeleine er niet in gezet had. Deze opname van dit lied was ooit officieel uitgebracht en ik heb dit concert ooit, in het verleden, geseed via een torrentsite. Zodoende had ik de legale content er uit gehaald anders kon ik m niet uploaden. Maar nu weer, dank zij jou, als geheel te downloaden.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s